Czym są uzależnienia i dlaczego są groźne? Na co dzień stykamy się z kampaniami społecznymi ostrzegającymi przed uzależnieniami, na opakowaniach produktów nikotynowych natykamy się na nieestetyczne obrazki i komunikaty, a kadra szkół i rodzice nastolatków przykładają ogromną wagę do edukacji związanej z zapobieganiem nałogom. Dlaczego tak duży nakład sił wkładany jest w zapobieganie uzależnieniom? Sprawdźmy, czym są uzależnienia, dlaczego są takie groźne i w czym może pomóc ośrodek dla uzależnionych?
Czym jest uzależnienie?
Należy zacząć od tego, że uzależnienie to nie słabość charakteru. Pojęcie ściśle związane jest nie tylko z psychiką człowieka, a również z reakcjami samego organizmu. W ogromnym skrócie można zdefiniować uzależnienie jako stan, w którym człowiek podlega głębokiej interakcji ze środkiem uzależniającym. Stan ten charakteryzuje się silną potrzebą zaspokojenia używką, a w przypadku jej braku występuje zmiana zachowania lub przykre objawy somatyczne mające wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Istnieje szereg objawów, które powinny zaniepokoić nas w kontekście uzależnienia:
- bardzo silne pragnienie sięgnięcia po używkę,
- nieprzyjemne fizyczne objawy wynikające z odstawienia, a także nerwowość i agresja,
- rosnąca tolerancja i chęć przyjmowania coraz większej ilości substancji,
- brak chęci do dawania sobie przyjemności w inny sposób,
- trudność w kontrolowaniu zachowania związanego z nałogiem,
- zaniedbywanie obowiązków zawodowych, szkolnych i rodzinnych na rzecz używki,
- kontynuowanie zachowania pomimo świadomości jego szkodliwości.
W przypadku zaistnienia sytuacji, w której wydaje nam się, że tracimy kontrolę nad używką, najczęściej jest już za późno, aby samodzielnie wyjść z nałogu. Pomocy należy szukać w klinice odwykowej, w której specjaliści fachowo zajmą się problemem i dobiorą odpowiednią formę terapii.
Z jakimi uzależnieniami mamy do czynienia najczęściej?
Rozwój technologiczny i postęp cywilizacyjny zadbały o to, abyśmy mieli coraz więcej możliwości do korzystania z przyjemności. W zasadzie mamy nieograniczony dostęp do nowinek technologicznych, szybkiego jedzenia, środków poprawiających nasze samopoczucie i innych czynników, o których nasi dziadkowie mogliby tylko pomarzyć. Żyje nam się łatwiej, ale też szybciej i bardziej stresująco.
Dawniej najczęściej mówiło się o uzależnieniach od alkoholu, nikotyny i narkotyków. Te rodzaje uzależnień funkcjonują do dziś, jednak mamy do czynienia z coraz to nowymi definicjami uzależnienia i środkami uzależniającymi. Terapia leczenia uzależnień to sposób leczenia, po który coraz częściej sięgają osoby, które borykają się z dysfunkcją związaną z niegroźnym z pozoru środkiem lub czynnością. Współczesne uzależnienia oscylują wokół telefonu, komputera, niezdrowego śmieciowego jedzenia, zakupów, pracy, a nawet cukru.
Wśród najczęściej spotykanych rodzajów uzależnień wyróżniamy:
- uzależnienia od substancji psychoaktywnych: alkohol, narkotyki, leki, dopalacze, nikotyna,
- uzależnienia behawioralne: hazard, zakupy kompulsywne, uzależnienie od internetu i mediów społecznościowych,
- uzależnienia od technologii: nadmierne korzystanie z telefonu, gier komputerowych, platform streamingowych,
- uzależnienia od jedzenia: kompulsywne objadanie się, uzależnienie od cukru lub fast foodów,
- uzależnienie od pracy (pracoholizm) oraz od ćwiczeń fizycznych (bigoreksja).
Zasadniczo uzależnić nas może niemal wszystko, dlatego we wszystkich działaniach naszego życia zalecana jest pełna świadomość ponoszenia konsekwencji oraz umiar.
Dlaczego uzależnienia są niebezpieczne dla zdrowia i życia?
Skutki popadnięcia w nałóg mogą być bardzo poważne. Konsekwencje zdrowotne są oczywiste – jednak w zależności od uzależnienia, organizm cierpi w różny sposób. Uzależnienia od substancji powodują uszkodzenia układu nerwowego oraz narządów wewnętrznych, które mogą prowadzić nawet do śmierci. Nałóg związany z ciągłym graniem w gry komputerowe wyklucza jakikolwiek ruch – osoby te najczęściej cierpią więc na nadwagę i otyłość, mają także problemy z koncentracją, a zanik więzi z bliskimi kończy się dysfunkcją emocjonalną. Lekomani dogłębnie wyniszczają swój organizm, podobnie jak narkomani.
Każde uzależnienie jest szkodliwe nie tylko dla chorego, ale również dla jego rodziny, znajomych czy współpracowników. Nałóg niszczy relacje interpersonalne, prowadzi do izolacji społecznej, problemów finansowych i zawodowych, a w skrajnych przypadkach – do całkowitego rozpadu życia rodzinnego. W skrajnych przypadkach wskazane jest leczenie odwykowe zamknięte, w lżejszych wystarczy terapia dla osób uzależnionych.
Uzależnienie najczęściej dotyka osoby, które zostały skrzywdzone lub zaniedbane w dzieciństwie, mają niską samoocenę, zostały pozbawione miłości, wsparcia emocjonalnego oraz dowartościowania. Wszelkie patologie środowiskowe i rodzinne również sprzyjają nałogom. Warto podkreślić, że uzależnienie jest chorobą, która wymaga profesjonalnego leczenia – tak samo jak każda inna choroba przewlekła.
Uzależnienia wśród młodzieży – jak pomóc?
Problem uzależnień wśród młodzieży za sprawą łatwo dostępnych używek narasta z roku na rok. Czasem zaczyna się od eksperymentowania, czasem od braku więzi z osobami, które powinny pełnić rolę przewodnika i opiekuna życiowego, czyli rodziców. Zdarza się również, że młodzież poszukuje opcji rozładowania napięcia lub w ten sposób podejmuje próbę dostosowania się do towarzystwa.
Dla nastolatków uzależnionych od narkotyków, leków lub dopalaczy dobrym rozwiązaniem jest zamknięty ośrodek odwykowy, w którym przebywają minimum kilka miesięcy. W leczenie zaangażowani są rodzice, ponieważ młody człowiek po leczeniu wraca do tego samego środowiska i rodzice powinni poznać metody pomocy swojemu dziecku na zewnątrz, po ukończonej terapii.
W czasie leczenia uzależnienia – czy to w ośrodku zamkniętym, czy też otwartym – ogromną rolę pełnią właśnie rodzice, ponieważ cała rodzina uczy się funkcjonować prawidłowo. Budowa nowych relacji pomiędzy młodym człowiekiem i rodzicami jest niezmiernie ważna, jednak tak naprawdę każdy z terapii wynosi również coś dla siebie. Sztuka prawidłowego porozumiewania się i bieżącego rozwiązywania problemów jest kluczowa w procesie leczenia i długotrwałej abstynencji.
Skuteczna pomoc młodemu człowiekowi uzależnionemu obejmuje kilka kluczowych elementów:
- wczesne rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych i szybka reakcja rodziców lub opiekunów,
- profesjonalna diagnoza i dobór odpowiedniej formy terapii,
- aktywne uczestnictwo całej rodziny w procesie leczenia,
- nauka zdrowych mechanizmów radzenia sobie ze stresem i emocjami,
- budowanie sieci wsparcia społecznego po zakończeniu terapii,
- regularne wizyty kontrolne i terapia podtrzymująca.
